Prof. dr Branko Radulović

Osnivač i prvi načelnik Instituta Banjica

Branko Radulović je rođen u Čačku 1921. godine. Osnovnu školu i gimnaziju završio je u Beogradu. Na Medicinski fakultet u Beogradu se upisao 1940. godine. Zbog rata je prekinuo studije aprila 1941. godine. Jula 1944. godine je stupio u Sremski partizanski odred. Nakon demobilizacije 1945. godine nastavio je studije, diplomirao 1950. godine i odmah stupio na rad na Ortopedsku kliniku Medicinskog fakulteta u Beogradu.

Pored toga stoje bio izvrstan lekar i entuzijasta, bavio se i sportom. Osnovao je i Sportsko društvo Medicinskog fakulteta - Medicinar.

U toku specijalizacije se usavršavao u ustanovama Opšte državne bolnice u Beogradu, kao i u vodećim ortopedsko-traumatološkim ustanovama Nemačke, Danske i Poljske. Specijalistički ispit iz ortopedije je položio 1955. godine sa odličnim uspehom. Habilitovan je 1954. godine radom Upotreba Le\visove metode u lečenju povređenih sportista. Doktorsku disertaciju pod naslovom Hirurško lečenje inegaliteta donjih ekstremiteta odbranio je na Medicinskom fakultetu u Beogradu 1973. godine. U zvanje asistenta za predmet Hirurgija na Medicinskom fakultetu u Beogradu izabran je 1954, docenta 1958, vanrednog profesora 1969, a u zvanje redovnog profesora 1976. godine. Bio je šef Katedre za hirurgiju na Medicinskom fakultetu u Beogradu u periodu od 1976. do 1978. godine. Profesor Radulović je bio jedan od ređih profesora koji je voleo da asistira svojim učenicima. Posle velike epidemije poliomijelitisa sa velikim brojem deformiteta ukazala se potreba za izgradnjom jedne velike ortopedsko-hirurške bolnice. U zvanju docenta, Branko Radulović je bio određen da sa lekarske strane rukovodi bolnicom. Tako je postao osnivač, a zatim i dugogodišnji direktor (1958-1980) Specijalne ortopedske bolnice „Banjica" u Beogradu, najveće i vodeće ortopedsko-traumatološke bolnice u bivšoj SFRJ, sa zavidnim ugledom i u inostranstvu. U njoj su razvijene sve službe za moderno lečenje oboljenja, deformiteta i povreda koštano -  zglobnog i mišićnog sistema. Pod njegovim stručnim i organizacionim nadzorom otvorene su i neke druge bolnice, kao što su Opšta bolnica u Krupnju, Ortopedska klinika u Novom Sadu, Ortopedska bolnica u Risnu, Ortopedsko odeljenje u Šapcu, kao i centri za rehabilitaciju ortopedsko - traumatoloških bolesnika u Banji Koviljači, Igalu, Niskoj Banji, Ribarskoj Banji, Jastrepcu i dr. Pored toga, organizovao je i otvorio prve ortopedsko - traumatološke institucije u Libiji, Alžiru, Indoneziji i na Malti. Profesor Radulović je bio i član matične komisije pri osnivanju Defektološkog fakulteta u Beogradu. Tokom 50 godina rada uradio je oko 30.000 operacija u zemlji i inostranstvu. Imao je besprekornu hiruršku tehniku, njegove operacije su bile dovedene do savršenstva, tako da su i najsloženije operacije izgledale jednostavne. U standardne operativne tehnike uvek je uvodio lične inovacije. Na početku njegove hirurške karijere tuberkulozna oštećenja kostiju i zglobova bila su jedan od glavnih uzroka masovne invalidnosti stanovništva. Tridesetih godina prošlog veka u svetskoj ortopedskoj nauci pojavili su se pionirski eksperimentalni radovi, a pedesetih godina prvi pokušaji radikalnog hirurškog lečenja tuberkuloznog oštećenja kičmenog stuba. Mladi ortoped Radulović sa iskustvima stečenim u Poljskoj, pravi prvi korak u tom smeru i, desetak godina posle prvih operacija tog tipa u vodećim svetskim centrima, pristupa tuberkuloznom žarištu na kičmi na nov način. Rezultati su bili impresivni. Ta operacija je proširila hirurgiju kičmenog stuba i omogućila radikalno lečenje svih formi spondilita i drugih oštećenja kičmenog stuba. Razrada i rezultati radikalnih operacija na kičmenom stubu ohrabrili su znatiželjnog hirurga da princip odstranjivanja žarišta, sinovijalne opne i resekcije primeni u lečenju tuberkulozno obolelih kukova i kolena. Kao hirurg, stremio je da hirurgiju „bogaIjenja - sakaćenja" preobrazi u hirurgiju „bitisanja-življenja". Da bi sačuvao pokrete u tim zglobovima, u kliničku ortopediju uvodi originalni ekstrafokalni aparat, a kod ranije ukočenih zglobova prvi primenjuje različite aloartoplastične operacije. Sa posebnom pažnjom i ljubavlju profesor Radulović se odnosio prema lečenju dečje paralize. Pod njegovim rukovodstvom bile su razrađene i uvedene u praksu brojne metode tetivno-mišićnih plastika, samostalno ili u kombinaciji sa delimičnim stabilizacijama zglobova. Amputacije ekstremiteta, ukočenosti kolena i kuka postale su hirurška prošlost. Vrhunac radnog uzleta profesora Radulovića je hirurgija izjednačavanja dužine donjih ekstremiteta. Predložen je veliki broj operativnih metoda produženja skraćenih ekstremiteta. Produženje potkolenice, koje je u Parizu radio Paul Le Coer,bila jc dobro zamišljena operacija, ali je broj komplikacija (kasnih preloma) bio veoma čest. Uočivši razloge za nastanak preloma, profesor Radulović je potpuno izmenio tu tehniku, kojom je uspevao da ekstremitet produži i do 7 cm u jednom aktu. Rezultate prvih 200 operisanih prikazao je na Međunarodnom kongresu u Sarajevu 1978. god. Oduševljen ovom tehnikom i njenim rezultatima, prof. Montičeli je boravio na „Banjici" i ovu tehniku kasnije uspešno primenjivao i u svojoj bolnici. Metoda je kasnije bila prihvaćena i primenjivana i u mnogim velikim centrima.

Nakon upoznavanja sa radom ruskih ortopeda Plaskina i Zavjalova, konstruisao je i u bolničkoj radionici napravio specijalni aparat za postepeno istezanje ekstremiteta, koji je primenjivan u uzrastu od 14 do 19 godina i sa kojim je donji ekstremitet produžavan i do 10 cm. Slično se desilo i sa upoznavanjem sa tehnikom profesora Ilizarova. Profesor Radulović se prvi kod nas zainteresovao za plastiku kostiju posle defekata zbog povreda, nakon resekcije zbog tumora i dr. Prve homotransplantacije je radio kod pseudoartroza i manjih koštanih defekata. Organizovao je koštanu banku u koju su deponovani delovi kostiju posle amputacija i sa kadavera, čime je stvorena mogućnost nadoknade i većih koštanih defekata. Prvi je u našu traumatologiju uveo heterotransplantate od telećih kostiju koje je oblikovao u pločice, šrafove, eksere i njima fiksirao i stabilizovao prelome različite lokalizacije.

Prvu totalnu protezu u našoj zemlji 1969. god. ugradio je profesor Radulović. Vrlo brzo, „Banjica" je postala škola u kojoj su se obučavali lekari iz svih većih centara. Sve prve ugradnje proteza u drugim centrima rađene su u prisustvu i pod nadzorom profesora Radulovića. Tonski film profesora Radulovića, posvećen operativnoj zameni kuka metodom po Sivašu, obeležio je plenarno zasedanje Međunarodnog simpozij uma o artroplastici, održanog 1972. god. u Holandiji, pred 300 učesnika iz 29 zemalja. Profesor Radulović je uvršćen u evropski tim za izradu revizione LCR proteze, kojom je on inače zamenio preko 100 ranije ugrađenih, ali istrošenih proteza. Uža područja stručnog i naučnog rada bila su mu rekonstruktivna koštana hirurgija, koštana transplantacija, egalizacija ekstremiteta, aloplastične intervencije i drugo. Bio je prvorazredni hirurg, inovator i učitelj, a kao osoba vrlo komunikativan. Uspostavljao je kontakte sa vodećim svetskim ortopedima i hirurzima. Kao međunarodno priznat stručnjak pozivanje da drži predavanja u inostranstvu, stoje često kombinovao sa studijskim putovanjima u SAD, SSSR, Nemačku, Švajcarsku, Francusku, Austriju, Španiju, Italiju, Alžir, Libiju, Indoneziju, Maltu, Kubu i dr.

Profesor Radulović je napisao priloge u 6 knjiga: Hirurgija za medicinare i lekare (1973), Hirurgija (1987), Urgentna hirurgija (1984), Lekarski priručnik (1965), Lekarski priručnik (1980),Operativna hirurgija (1987). Autor je monografija Hirurška korekcija nejednakosti donjih ekstremiteta (1973) i Preobražaj ortopedije (1994).

Objavio je 220 stručnih i naučnih radova i to 78 u međunarodnim i domaćim časopisima, 32 u

međunarodnim, a 74 u domaćim zbornicima radova i 36 radova u međunarodnim zbornicima apstrakata.

Bio je mentor, član ili predsednik za odbranu supspecijalističkih, magistarskih i doktorskih disertacija, a pred Specijalističkom komisijom za ortopediju, čiji je bio član ili predsednik, polagalo je 180 lekara. Učestvovao je u recenziji 25 knjiga, monografija i radova u časopisima.

Jedan je od osnivača časopisa i prvi glavni i odgovorni urednik Acta Orthopaedica Iugoslavica i član uredništava časopisa Srpski arhiv za celokupno lekarstvo i Medicinska istraživanja. Profesor Radulović je dogogodišnji član SLD i jedan od osnivača i predsednik Sekcije za ortopediju i traumatologiju SLD. Pored toga, jedan je od inicijatora osnivanja Medicinske akademije SLD 1976. godine I njen prvi predsednik. Član je Jugoslovenskog udruženja ortopeda i traumatologa, Svetskog udruženja ortopeda i traumatologa, predsedništva Udruženja ortopeda SSSR-a, Nemačkog traumatološkog društva, predsedništava Čehoslovačkog ortopedskog društva, Francuskog ortopedskog društva, Indonežanske ortopedske asocijacije, Internacionalne istraživačke grupe za revizione LCR proteze i drugo. Organizovao je I bio predsednik V kongresa ortopeda Jugoslavije 1970. godine i predsednik Jugoslovenskog udruženja ortopeda i traumatologa od 1970. do 1974. godine.

Dobitnik je Sedmojulske nagrade za životno delo (1975). Zbog velikog doprinosa i angažovanja na razvoju zdravstvene službe, Srpsko lekarsko društvo gaje 1999. godine proglasilo za lekara godine, a 2001. mu je, na predlog Akademije medicinskih nauka Srpskog lekarskog društva, dodeljen „Veliki pečat", kao najveće priznanje koje Društvo daje jednom lekaru. Dobitnik je brojnih odlikovanja i priznanja. Odlikovanje medaljom za hrabrost (1945), Ordenom Republike sa srebrnim vencem (1968),

Ordenom rada sa zlatnim vencem (1972), Ordenom zasluga za narod (1986), medaljom za zasluge Ruskefederacije (1995), Ordenom Alžira (2005), koje je poklonio na čuvanje Medicinskoj akademiji SLD. Nosilac je više domaćih i internacionalnih plaketa i medalja: zlatne plakete grada Beograda (1984), zlatne plakete Udruženja ortopeda i traumatologa Jugoslavije (1990), zlatne plakete Medicinskog fakulteta u Beogradu (1990), medalje prof. Gruce (1968), medalje prof. Frejke (1969), medalje prof. Raduleskua (1971), medalje prof. Priorova (1962), zlatne medalje Slovačke ortopedske akademije (1969), srebrne medalje Kijevskog udruženja ortopeda (1979) i drugih.

Stavko Tomić